نگاهي به اختلاف آغاز ماه قمري در كشورهاي اسلامي

تقويم ايراني ها دقيق تر است :

دقت تقويم قمري ايران بسيار بالا است، اما در تقويم قمري عربستان، اشتباهاتي هست كه گاه موجب مي شود دو تا سه ماه بعدي هم اشتباه آغاز شوند .

گروه دانش و فناوري ـ ذوالفقار دانشي: امسال هم، آغاز ماه مبارك رمضان در ايران با برخي كشورهاي اسلامي تفاوت دارد و حتي امسال اين اختلاف به دو روز مي رسد. مردم هم مثل هميشه، مي پرسند چگونه اين اختلاف پديد مي آيد؟ در گذشته، اختلاف هايي بين تقويم دكتر ايرج ملك پور و آغاز و پايان ماه قمري اي كه مراجع ديني و حكومتي اعلام مي كردند بروز كرده بود. با اين اختلاف ها چنين به نظر مي رسيد كه تقويم استخراج شده دقيق نيست. حتي باور غلطي هم بين مردم رواج يافته بود كه امكان ندارد ماه رمضان، بيشتر از 29 روز طول بكشد.

در تقويم عربستان اگر هلال ماه پس از خورشيد غروب كند ماه قمري آغاز مي شود، ولي حالتي مانند اين تصوير وجود دارد كه ماه جلوتر از خورشيد است اما ديرتر غروب مي كند. دليل تفاوت ديدگاه عربستان همين است

زماني كه ماه و خورشيد روي يك خط قرار بگيرند مقارنه روي مي دهد و بعد از آن اگر هلال ماه رؤيت شود مي توان آن را نشانه آغاز ماه قمري دانست .

هيأت وزيران تصويب كرد كه مؤسسه ژئوفيزيك تقويم دقيقي استخراج كند. همچنين نظرات فقهي مقام معظم رهبري درباره رؤيت هلال، كمك كرد تا عمده اين مشكلات برطرف شود و تقويم شوراي تقويم مؤسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران، در انطباق با رويدادهاي طبيعي بسيار دقيق باشد. البته برخي اختلاف ها بين آغاز و پايان ماه در كشورهاي اسلامي و كشورمان باقي مانده كه پاره اي از آن ها طبيعي است و مابقي، در اثر تفاوت ملاك هاي فقهي آغاز ماه به وجود آمده است.

اختلاف هاي طبيعي :

ماه، با زمين، بيش از چهارصد هزار كيلومتر فاصله ندارد و از اين رو، در آسمان بسيار سريع حركت مي كند. همين نزديكي موجب مي شود تغيير موقعيت روي زمين در منظره اي كه از ماه در آسمان مشاهده مي كنيم، تفاوت ايجاد كند. مناطقي هستند كه هلال در آن جا رؤيت مي شود، ولي در شمال يا جنوب آن جا هلالي ديده نمي شود! اين عامل طبيعي موجب مي شود تا يك روز اختلاف بين مناطق مختلف روي زمين هميشه وجود داشته باشد.

هر هلالي، خصوصيات خودش را دارد و بنابراين، خط رؤيت پذيري هلال هم در هر ماه، متفاوت خواهد بود. پس هيچ الزامي ندارد كه دو منطقه روي زمين هميشه با هم يك ماه قمري را آغاز كنند يا با هم به پايان برسانند.

اختلاف در فتوا :

ملاك آغاز ماه قمري نجومي با ملاك آغاز ماه قمري اسلامي تفاوت دارد.حكم اسلام كه در قرآن هم آمده است، اين است كه يقين فرد بر رؤيت يا عدم رؤيت هلال، براي او حجت شرعي دارد. از سوي ديگر، گواهي دو مرد مسلمان عادل بر رؤيت هلال هم براي ساير افراد، كافي است. تا همين اواخر (و حتي هم اكنون) اغلب مراجع، همين روال را براي بررسي آغاز ماه قمري داشتند و به گزارش افراد مطمئن از گوشه و كنار كشور استناد مي كردند. اما تجربيات رصدي نشان داده است 15 درصد افرادي كه استهلال مي كنند، دچار توهم رؤيت مي شوند، يعني مغز شان هلالي را كه وجود ندارد، تصور مي كند. گاه يك تكه ابر يا دود هواپيما موجب بروز اين توهم مي شود. گاهي هم مژه روي چشم و گاه حتي آسمان خالي. توهم هم نه گناه است و نه جرم، و فرد عادل و غير عادل نمي شناسد. حتي يك منجم باتجربه هم ممكن است دچار توهم شود. البته فتواهاي ديگري نيز در مورد آغاز ماه قمري و همچنين تعميم دادن رصد يك منطقه به مناطق اطراف وجود دارد. برخي مراجع معتقد هستند كه رؤيت هلال در يكي از بلاد مسلمين، براي تمام بلاد مسلمين كه آن جا شب است كافي است و به اين ترتيب همه كشورهاي اسلامي كه در شرق هستند، يك روز را عيد خواهند گرفت. برخي ديگر، معتقدند هر منطقه اي مستقل از منطقه ديگر است.

ملاك عربستان :

ملاك در عربستان اين است كه آيا در شهر مكه مكرمه، ماه بعد از خورشيد غروب مي كند يا خير؟ اما حالت هايي پيش مي آيد كه ماه قمري قبل هنوز پايان نيافته، ولي هلال، پس از خورشيد غروب مي كند. در ساير حالت ها هم معمولا هلال قابل رؤيت نيست، ولي آغاز ماه اعلام مي شود. چون ماه قمري حداقل 29 روز و حداكثر 30 روز طول مي كشد، اشتباه در اعلام آغاز يك ماه قمري مي تواند بر آغاز ماه قمري ديگر هم تأثير بگذارد.

ملاك آغاز ماه قمري در ايران :

خوشبختانه نظرات فقهي مقام معظم رهبري، چنين مشكلاتي را كاملا حل كرده است و تقويم رسمي جمهوري اسلامي ايران كه برپايه نظرات فقهي ايشان و تلاش كارشناسان مركز تقويم مؤسسه ژئوفيزيك استخراج مي شود، در پهنه ايران بسيار دقيق است.

طبق نظر مقام معظم رهبري، هلال شب اول ماه بايد با چشم رؤيت شود و استفاده از ابزارهاي اپتيكي نظير تلسكوپ يا دوربين دوچشمي مانعي ندارد. از نظر ايشان، نظر كارشناسان در مورد رؤيت ناپذيري هلال حجت است. يعني اگر عده اي ادعا كنند كه هلال را ديده اند و كارشناسان علم نجوم آن را رد كنند، ادعاي آنان پذيرفتني نيست. از نظر ايشان، در صورتي كه در بخشي از ايران قادر به رؤيت هلال ماه باشند و در بقيه پهنه ايران قادر به رؤيت نباشند، وضعيت شهرهاي بزرگ كشور ملاك خواهد بود و تهران، نقش تعيين كننده خواهد داشت. بدين ترتيب، در صورتي كه هلال در شهر تهران قابل رؤيت باشد، آغاز ماه قمري اعلام مي شود.

با تشكر از حجت الاسلام موحدنژاد

رئيس مركز تقويم مؤسسه ژئوفيزيك و استاد دانشگاه صنعتي شريف

آفرين
ولي آنوقت خطابه آقايان چه مي شود. بالاخره ايشان در همه ابعاد بايست اظهار فضل نمايند.

تا آن‌جا كه من مي‌دانم تمام فقهاي محترم شيعه ملاك آغاز ماه قمري را ديدن ماه مي‌دانند, اگرچه با چشم مسلح و يا غير مسلح ميان آنان اختلاف وجود دارد, ولي هيچ‌كدام ملاك ديگري را نمي‌پذيرند. اين كه آيا ملاك ديگري مانند آن چه شما پيشنهاد كرده‌ايد (غروب ماه پس از غروب خورشيد, ولو با زمان اندك) و عربستان سعودي از سال 1999 به آن عمل كرده است بايد جانشين ديدن ماه شود, در صلاحيت من نيست ولي بايد از بعضي از مراجع محترم پرسيد در حالي كه محاسبات نجومي نشان مي‌داد جز در آمريكاي جنوبي و گوشه پايين قاره آفريقا, در هيچ‌ يك از نقاط ديگر كره زمين, تحت هيچ شرايطي امكان ديدن ماه در غروب چهارشنبه 11 آبان 83 وجود ندارد, چگونه به گفته افرادي, ولو موثق اعتماد كردند و روز پنچ‌شنبه 12 آبان امسال را عيد فطر اعلام كردند؟
بي‌اعتنايي به نتايج علمي كه نزد متخصصان آن كاملاً اطمينان آور است, زيرا براساس محاسبات رياضي به دست آمده است, جز تقويت اتهام ناجوانمردانه ناسازگاري علم با اسلام را در پي ندارد و اتهام زنندگان را در عقيده خود راسخ‌تر مي‌كند. خوب بود مراجع محترم اين را مي‌دانستند كه براساس گزارش‌هاي بين‌المللي‌ پانزده درصد از ادعاهاي ديدن ماه توهم است و افراد بدون آن‌كه سوء نيتي داشته باشند, هلالي را كه در آسمان وجود ندارد مي‌بينند و مورد اعتماد بودن آنان مغايرتي با اين پديده ثابت شده ندارد./

شيرزاد:
اين که همکار محترم و فرهيخته، آقای دکتر سپهری نوشته بنده را لايق کامنت خود ديده اند برای من جای خوشوقتی زيادی است.

بسیار جالب است ،‌من هم چندی پیش یادداشت مشابهی در همین زمینه نوشته بودم. حدود ۱۰ سال پیش رسماً‌ نامه‌ای برای جامعه نجوم فرستاده شد که در آن تأکید شده بود مسأله رؤیت هلال امری فقهی است نه علمی. تا آنجا که به خاطر دارم درآن زمان این نامه در مجله نجوم چاپ شد و اصل آن باید جایی در دفتر انجمن فیزیک بایگانی شده باشد.
http://starparty.blogspot.com/2005/10/blog-post_31.html
http://starparty.blogspot.com/2005/11/blog-post.html

بهترین راه حل پیروی از شرایط در مکه است .راه حل منطقی دیگر این است که همه(منجمله کسانی که حکم تایید صلاحیت آقای دکتر معین را پذیرفته اند) رای ولی فقیه را بپذیرند.همانطور که شما گفتید "اين امر سهل و ساده تبديل شده به عاملي براي اعمال زعامت، تثبيت قدرت، مانور سياست" که در مورد نوشته شما هم عینا صدق می کند و جای تاسف است.